De specerijen-eilanden

De Molukken waren ooit de start van de lucratieve handel van de Verenigde Oostindische Companie met Indonesië, meer bepaald de handel in nootmuskaat was een voltreffer. Na een nachtvlucht zonder gedoofde lichten en met een maaltijdbediening om 3u in de ochtend landden we om 8u lokale tijd in Ternate. "We" zijn in dit geval: Pius en Kartini van Walhi, mijzelf en Fabby van IESR en we komen hier het mijngebied van PT Weda Bay bezoeken. In februari trokken Walhi en Jatam aan de alarmbel nadat ze een uitnodiging kregen van de Wereldbank voor een dialoog/consultatie in verband met de mogelijke steun van de WB aan een nikkelmijnproject in Halmahera, Noord-Molukken. Beiden gingen toen niet op de uitnodiging in, omwille van het wantrouwen dat deze 'dialoog' zou beschouwd worden als de kers op de taart van het consultatieproces van de bank. Omwille van haar interne procedures moet de civiele maatschappij gehoord worden bij mijnbouwprojecten.

Ondanks het protest van Walhi en Jatam en de bedenkingen van een mijnexpert van BIC kreeg het bedrijf een verzekering tegen politieke risico's van MIGA (onderdeel van de Wereldbank). Daarop raadde BIC de lokale groepen aan om een klacht in te dienen bij de ombudsdienst van MIGA op basis van de onderschatte milieu-impact van de mijnbouw, het selectief consulteren van de lokale gemeenschappen, de rijkdom aan bio-diversiteit die dreigt verloren te gaan en het verlies van inkomen van vissersgemeenschappen door de vervuiling van de rivieren.

Ondertussen heeft de Wereldbank een onderzoeksteam gestuurd, maar ook PT Weda Bay Nickel (met o.a. het Franse Eramet als hoofdaandeelhouder) zit niet stil. Het bedrijf pakt uit met diverse ronkende brochures over het sociale luik van haar project: het betalen van studiebeurzen, een stedenband tussen Weda en Le Havre en een reeks positieve artikels in de Malut Post. Zo verscheen er op 3 december een brief van één lokale groep die de tegenstanders van de mijnbouw opriep om hun verzet te laten varen. Eén dag later was er een artikel van Walhi met alle tegenargumenten op een rijtje, maar sinsdien is elk kritisch artikel geweerd. Vorige week had Walhi een gesprek met de hoofdredacteur van Malut Post en die liet onomwonden verstaan dat er 'voortaan betaald dient te worden om in de pers te komen rond mijnbouw' en liet daarbij een prijs vallen van 7000 dollar. Blijkbaar is dat de prijs die het mijnbedrijf investeerde voor haar 'steun aan de lokale media'. Enkele dagen voor het team van de Wereldbank aankwam kregen diverse mensen en groepen een niet mis te verstane boodschap: "wie zich negatief uitlaat tijdens de consultatie zou hiervan de gevolgen dragen". Dit is een niet mis te verstane inbreuk van het discrete karakter van het onderzoek.

Na de meeting met Walhi trekken we naar Weda, de hoofdplaats van het district Centraal Halmahera. Na de overzet van Ternate naar Halmahera zien we in Sofifi een advertentie voor de unieke vogelsoorten van het eiland, met steun van de Wereldbank nota bene. Het is diezelfde WB die Weda Bay Nickel financiert en dus steunt in haar mijnoperaties in beschermd natuurgebied. We rijden hoofdzakelijk langs de kust, waarlangs de meeste dorpen zich bevinden, we zien dan ook duizenden kokospalmen, bananenbomen en wat koffieplanten, cacao en sagopalm. Hier geen rijst, wat toch wel heel uitzonderlijk is voor Indonesië. Landinwaarts zien we regenwoud, kilometers lang en net voor Weda, een lagune.

Weda werd in 2008 de hoofdplaats van het district en dat is te merken, nieuwe wooncomplexen duiken op, wegen worden aangelegd, de ene winkel na de andere duikt op. Vele hotelletjes zijn volzet wegens een examen voor overheidspersoneel. Industrie is hier zo goed als onbestaand, dus een job bij de overheid is bijzonder gegeerd. De laatste tijd zijn er ook veel landgenoten uit andere eilanden, vooral Sulawesi hier hun geluk komen beproeven. Indonesië heeft al decennialang een zgn. transmigratiebeleid om arme bevolkingsgroepen in eigen land te laten migreren. Dit droeg in 1999 en begin de 21ste eeuw bij tot de religieuze conflicten op de Molukken tussen christenen en moslims. Hiervan zijn de gevolgen nog steeds merkbaar, ngo's moeten hier bijzonder oppassen want niks mag de lokale agenda van vredesopbouw in de weg staan. Mijnbouwactivisten worden al snel als anti-ontwikkeling bestempeld, maar als ik op vrijdagavond het nieuws zag, kreeg ik het ene rampnieuws na het andere voorgeschoteld: in maar liefst 5 provincies waren er enorme overstromingen, tot 2 meter hoog. Als de huidige roadmap voor ontwikkeling meer ecologische rampen betekent, moeten we dan niet het tij keren en eens ernstig nadenken welke soort ontwikkeling we (mens en natuur) aankunnen?

Weda, 10 december, 2010

Actie nu!

Na de klimaatmanifestatie in Brussel vorige week, waren er dit weekend terug over de ganse wereld klimaatacties, o.a in hier in de Filipijnen. Zo organiseerde LRC samen met haar partners op zondag 4 december een Fly a Kite Against Climate Change (Laat een vlieger op tegen klimaatverandering) in zowel General Santos als Manilla.

In Maasin, nabij General Santos, woon ik eerst de zondagsdienst bij van 8u. Niet dat ik me plotseling bekeerd heb in dit 'meest katholieke land ter wereld', maar uit sympathie voor de lokale priesters die hier het verzet tegen de mijnbouw en de bouw van een steenkoolcentrale stevig ondersteunen. Op het einde van de dienst roept father John op om deel te nemen aan de vliegeractie aan de basisschool.

Het is de zoveelste lokale actie op rij, 2 weken terug meerde de Rainbow Warrior van Greenpeace aan en namen 2000 mensen deel aan de protestactie. Vandaag zijn er honderd mensen komen opdagen, maar het enthousiasme en vastberadenheid is groot. Het is even wachten op wat wind om de vliegers op te laten, maar daarna sieren enkele de hemel met een duidelijke boodschap: No To Coal – No to Deadly Energy – Climate Justice Now. Eén van de aanwezigen is Ellen uit Lake Sebu. Zij was 6 uur onderweg maar legt gedreven uit waarom: "San Miguel Corporation wil onze grond opkopen om er steenkool te delven. Ze bieden 50.000 Pesos (bijna 1000 euro) per hectare, dit lijkt een behoorlijke prijs, maar ik verdien een veelvoud ervan per jaar, ik zou gek moeten zijn mijn stuk grond te verkopen. Temeer, ik er lang heb moeten voor strijden om het via de landhervormingswet te kunnen bekomen."

We krijgen een vervolg van de actie op maandag in Davao. Het pas opgerichtte netwerk "Dabawenyos Ayaw sa Coal" (Davaoans tegen steenkool) organiseert een open forum in het college, en kan op een goede belangstelling rekenen van de studenten. Eén van de sprekers is Jenny Ramos, advocate en vrijwilligster bij LRC. Zij komt uitleggen waarom steenkool als energiebron geen goede optie is. Voor mij is dit geen nieuws, maar de studenten luisteren aandachtig en dat stemt hoopvol.

Vandaag, dinsdag, was er nog meer actie. Ik ben ondertussen terug in Manilla en we vertrekken 's morgens vroeg richting Mexico Plaza. Hier organiseert PMCJ (Philippine Movement for Climate Justice) een korte optocht nabij het historische (Spaanse) stadsgedeelte Intramuros en daarna een 'Fluvial Parade' (Botenparade). PMCJ is bezig aan een ware marathon, 12 dagen naeen wordt er één of ander actie georganiseerd door één of meerdere van de leden. Vandaag zijn de kleine vissers aan de beurt, zij zijn met een 10-tal bootjes naar hier komen varen, en er is ook een grote ferry afgehuurd die ons naar Gualdalope moet brengen. De politie heeft hiervoor haar toestemming gegeven, maar nu blijkt dat de veiligheidsdienst van de president bezwaren maakt. De tocht op de Pasig-rivier zou ons langs het koninklijke paleis brengen, en dat blijkt nu niet meer mogelijk. Na een uur onderhandelen vertrekken we dan toch, maar voor een korte rit, langs Malacanang varen is uitgesloten. Tijdens de tocht zien we o.a. de ruïnes van enkele koloniale gebouwen, containerschepen, schepen die op het water liggen te verroesten, een heuse krottenwijk, waterhyacinth, magazijnen, maar vooral veel ambiance op mijn vissersboot die de parade aanvoert.

Morgen voert FDC actie aan het kantoor van de WB met de boodschap: Wereldbank, laat de klimaatfondsen beheren door de UNFCCC, en bemoei je er niet mee! Ook 11.11.11 onderschrijft deze slogan en verdedigt deze optie mee in Cancun.

Manilla, 7 december 2010

Steenkool of hernieuwbare energie

Mindanao werd begin 2010 getroffen door de ergste stroomonderbrekingen sedert de jaren ’80. Het eiland is grotendeels afhankelijk van dammen, maar de droogte reduceerde het debiet van de rivieren. Dit was een wake up call voor de energiebedrijven om met nieuwe plannen uit te pakken.

Nabij General Santos zijn grote concessiegebieden voor steenkool in kaart gebracht en is een nieuwe steenkoolcentrale gepland in Maasin. Business as usual, oude en vervuilende remedies voor hedendaagse uitdagingen. Maasin bezoeken we morgen, dus concentreer ik me vandaag op de meeting van SCAN, de Socksargen Climate Action Network. Na een korte inleiding over de impact van steenkool en een verslag van het bezoek van Filipijnse activisten aan de steenkoolputten van Oost-Kalimantan, de zgn Toxic Tour, gaat de actiegroep over tot de orde van de dag: een planningsvergadering voor 2011. Prioriteiten worden geformuleerd, objectieven afgebakend, activiteiten getimed en taken verdeeld. Men wil enerzijds de plannen voor steenkoolwinning en de –centrale dwarsbomen en, als alternatief, voorstellen lanceren voor hernieuwbare energieprojecten zoals mini-dammen en zonneënergie. Bij de voorstellen zitten ideeën voor grotere projecten die door de overheid moeten gerealiseerd worden en kleine projecten die direct inspelen op de noden van de afgelegen dorpen. Men vreest nu dat de centrales vooral de industrie, en in eerste instantie de elektriciteit verslindende steenkoolbedrijven zullen bevoorraden.

Socksargen is een regio bestaande uit 3 provincies, South-Cotabato, waar we ons nu bevinden en de groepen heel actief zijn en Sarangani en Davao Del Sur waar nog versterking nodig is. Vooral die eerste is belangrijk want Maasin ligt net over de grens. Als doelgroepen ziet men lokale besturen, consumentengroepen en alle mogelijke sociale organisaties als potentiele bondgenoten. Naar verluidt heeft zelfs de immens populaire bokser Pacquio zich uitgesproken tegen de centrale. Hij is afkomstig van GenSan en is momenteel parlementair voor Sarangani. Er wordt hier al gedroomd van een poster met Pacquio die een centrale een fatale punch verkoopt.

De bouw van de centrale begint volgend jaar, om dit alsnog af te wenden is er dringend actie nodig. Een rechtszaak aanspannen om een opschorting te bekomen kan, maar is duur. De weerstand tegen deze centrale is nog toegenomen nadat de gloednieuwe zgn. ‘propere’ centrale in Iloilo bij de testfaze giftige stoffen uitstootte. Omwille van heftig protest werd de bouw tot 4 keer uitgesteld. Benieuwd wat het hier wordt.

Kris Vanslambrouck, verantwoordelijke 11.11.11 partnerwerking Azië
General Santos, 4 december 2010

Van Cancun naar Tampakan

Terwijl in Cancun de officiële klimaatonderhandelingen alles behalve de goede richting uit gaan en mijn collega’s Sarah en Saar, hun uiterste best om dat alsnog bij te sturen, zit ik in Mindanoa, de Filipijnen. Ver weg van het klimaatcircus, maar middenin de realiteit. Ik bracht vandaag een bezoek aan Tampakan, samen met 11.11.11-partner LRC. Het werd een ontmoeting met vele emotionele verhalen, gekruid met vele aspecten van de mijnproblematiek.

Reeds in de jaren ’90 verkreeg Western Mining Company (ondertussen overgenomen door SMI) hier een gigantische concessie voor goud en koper. 15 jaar later zijn ze nog steeds in de verkenningsfaze, de ontginning is gepland vanaf 2016. Maar als het van Rose, Betty, Vero, Rick en Joseph afhangt zal die er nooit komen. Na al die jaren zijn ze het verhaal dat mijnbouw jobs, wegen en kansen, kortweg ‘ontwikkeling’ zal brengen, grondig beu. Eigenlijk zien we alleen maar conflicten en vervuilde rivieren, voelen we de impact van een gewijzigd klimaat met minder regenval op sommige plaatsen en overvloedige neerslag elders. “Bijna iedereen leeft hier van de landbouw, en we stellen vast dat sedert de komst van het mijnbedrijf, onze oogsten, en dus ook onze inkomens dalen. Wetend dat het echte werk nog moet beginnen, zijn we diep ongerust. We vrezen nog meer vervuiling, nog meer toxische stoffen, zoals arseen, nog meer mijnafval, ontbossing, het verdwijnen van de heuvels, landverschuivingen, meer mensen die hun grond en of huis zullen verliezen.”

Rose van LRC voegt eraan toe: “Enerzijds weten we dat deze wereld grondstoffen en ertsen nodig heeft om nieuwe producten te produceren, maar anderzijds weet deze wereld ook dat mijnbouw mede verantwoordelijk is voor de opwarming van de aarde. Wanneer zullen we daar lessen uit trekken? De welvaart in de industrielanden is grotendeels gebaseerd op de ontginning van fosiele brandstoffen, ertsen en mineralen, grotendeels in het Zuiden. Om de globale emissies naar beneden te halen zal men in het Noorden veel meer rekening moeten houden met het concept Climate Justice of klimaatrechtvaardigheid.”
Trouwens, de acties van LRC en hun lokale partners resulteerde in juni 2010 in tot een verbod op open mijnbouw door de provincieraad van South Cotabato. Hiermee is de zaak nog niet gewonnen, want de concessie loopt over nog 3 andere provincies, maar toch wel een klap voor het bedrijf dat nog steeds op zoek is naar mede-investeerders.

Kris Vanslambrouck, verantwoordelijke 11.11.11 partnerwerking Azië
General Santos, 3 december